Drogi Seniorze, być może już niejednokrotnie zastanawiałeś się, w jaki sposób możesz uporządkować swoje sprawy spadkowe. Poniżej znajdziesz kilka niezbędnych informacji, dotyczących testamentów, dziedziczenia oraz umowy darowizny, które mogą pomóc Ci w podjęciu decyzji w sprawie Twojego majątku. 

Testament stanowi ostatnią wole spadkobiercy. Jest to jedyny dokument, w którym możemy rozporządzić naszym majątkiem na wypadek śmierci. W polskim prawie wyróżniamy następujące rodzaje testamentów: holograficzny, notarialny, allograficzny oraz testamenty szczególne: ustny, podróżny oraz wojskowy – sporządza się je, gdy np. istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione.

Rodzaje testamentów w polskim porządku prawnym

Testament holograficzny to inaczej rodzaj testamentu napisany przez spadkodawcę własnoręcznie. Oznacza to, że spisuje swoją ostatnią wolę odręcznie. Na koniec podpisuje dokument, zaznaczając na nim datę jego sporządzenia.

Testament notarialny to testament sporządzany przez notariusza w formie aktu notarialnego. W takim przypadku spadkodawca składa oświadczenie woli przed notariuszem, który ma za zadanie spisać ją zgodnie z wszelkimi wymogami  formalnymi i były zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Dodatkowo, pozostawienie testamentu w kancelarii notarialnej uchroni dokument przed możliwością ukrycia, zniszczenia lub sfałszowania.

Ostatnią formą testamentów zwykłych jest testament allograficzny, który mogą sporządzić wszyscy seniorzy z wyłączeniem osób głuchych lub niemych. Taka forma testamentu polega na tym, że swoją ostatnią wolę oświadczamy ustnie wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego, w obecności dwóch świadków. Protokół powinien być podpisany przez spadkodawcę, przez osobę, wobec której wola została oświadczona oraz przez świadków. 

W tym miejscu warto wspomnieć, że raz sporządzony testament nie musi obowiązywać na zawsze –każda osoba, która zdecyduje się spisać testament, ma prawo zmienić zdanie i to nawet wielokrotnie. Znaczenie ma to, który z ważnych dokumentów jest najnowszy.

Zasady dziedziczenia

Pamiętajmy, że jeżeli nie sporządzimy testamentu, w którym wskażemy swoich spadkobierców, zastosowanie będzie miało tzw. dziedziczenie ustawowe. Dziedziczenie ustawowe jest obok dziedziczenia testamentowego formą, zgodnie z którą spadkobiercy są powoływani do spadku. Dziedziczenie ustawowe ma miejsce, gdy spadkodawca nie pozostawił testamentu, tym samym nie powołał spadkobiercy lub wszyscy powołani w nim do dziedziczenia odrzucili spadek bądź nie mogli być spadkobiercami, a także w sytuacji, gdy testament okaże się nieważny.

Zgodnie z art. 931 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny jako pierwsi do dziedziczenia z ustawy powołani są: dzieci spadkodawcy oraz małżonek. Dziedziczą oni w częściach równych, z zastrzeżeniem, że część należna małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych.

W razie braku dzieci, wnuków bądź dalszych zstępnych spadkodawcy, do dziedziczenia powołani są małżonek i rodzice. Dopiero w dalszej kolejności dziedziczą rodzeństwo, zstępni rodzeństwa czy dziadkowie spadkodawcy. W przypadku braku krewnych, małżonka bądź dzieci spadkodawcy, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.

Darowizna jako alternatywa

Oprócz wyżej wymienionych, warto w tym miejscu przybliżyć również informacje dotyczące umowy darowizny. Umowa darowizny zawierana jest za życia darczyńcy. Przez tę umowę zobowiązuje się on bezpłatnie przekazać dany przedmiot, nieruchomość czy pieniądze na rzecz konkretnej osoby. Stronami umowy darowizny są: darczyńca – osoba która zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego oraz obdarowany – osoba, na rzecz której darczyńca zobowiązuje się do nieodpłatnego świadczenia.

Jedną z podstawowych różnic pomiędzy testamentem a umową darowizny jest fakt, że testament daje skutki po śmierci, a darowizna w momencie jej dokonania. Wybór między tymi dwiema możliwościami często sprawdza się właśnie do tego, czy właściciel majątku chce przekazać go bliskim już teraz, czy dopiero, gdy sam umrze.